jesteś tu: Duszpasterstwo Ministrantów > Twoje ABC

Słowniczek pojęć liturgicznych i kościelnych

Drogie Buksy! Przed Wami długo oczekiwany słowniczek pojęć liturgicznych (i nie tylko). Projekt tego działu narodził się dawno, ale okazał się niezwykle czaso- i pracochłonny. Zapraszamy Was do współtworzenia tego działu: możecie przysyłać nam propozycje haseł, bądź gotowe już definicje, oczywiście przygotowane samodzielnie.


Hasło, które Cię interesuje zaczyna się na literę:
Aa-Ar  As-Cu  Cy-Ep  Ep-In  In-Ka  Ka-Ky  La-Mi  Mi-Of  Of-Pa  Pa-Pr  Pr-Sa  Sa-Su  Su-Tr  Tr-Ws  Ws-Ży  


Kazalnica - inaczej ambona; miejsce głoszenia kazania.

Kazanie - część liturgii słowa w której duchowny, kaznodzieja objaśnia naucza lud zgodnie z zasadami magisterium Kościoła.

Kaznodzieja - duchowny wygłaszający kazanie.

Kielich - (łac. calix) naczynie liturgiczne, w którym w czasie Mszy św. składa się wino do konsekracji. Patrz też: dział Przedmioty liturgiczne

Klasztor - obiekt użyteczności wspólnoty zakonnej. Są to najczęściej: kościół, kaplica, cześć mieszkalna oraz budynki gospodarcze.

Klauzura - zakaz przebywania osobom postronnym na teren przeznaczony wyłącznie dla osób konsekrowanych.

Kleryk - (alumn) mężczyzna przygotowujący się do przyjęcia święceń.

Koadiutor - to duchowny wyznaczony do pomocy duchownemu wyższego stopnia, zwykle biskup tytularny pomagający w obowiązkach biskupa diecezjalnego.

Kolegiata - kościół przy którym na wzór kapituły katedralnej, istnieje kapitułą kolegiacka, czyli zespół duchownych.

Kolegium kardynałów - kolegium, którego szczególnym prawem jest wybór papieża. Kolegium kardynalskiemu przewodniczy dziekan. Spotkanie kardynałów pod przewodnictwem papieża to konsystorz.

Kolekta - (od łac. colligo - zbierać) część zmienna Mszy św., modlitwa przed pierwszym czytaniem; zbiera niejako prośby wszystkich wiernych.

Kolęda duszpasterska - odwiedziny duszpasterskie kapłana przynależnej parafii w celu błogosławieństwa rodziny oraz spotkania i zapoznania się z nią. Ma miejsce w czasie okresu Bożego Narodzenia.

Koloratka - prosty, biały kołnierz zapinany z tyłu, noszony przez duchownych.

Kompleta - modlitwa brewiarzowa odmawiana bezpośrednio przed snem. Więcej: Liturgia Godzin

Komunia - (od łac. communio - jedność, zjednoczenie). Oznacza zjednoczenie wszystkich wiernych, uczestniczących w zgromadzeniu eucharystycznym, w Chrystusie poprzez przyjęcie Komunii św. - postaci eucharystycznych.

Komża - szata liturgiczna, ma tę samą symbolikę co alba jest jednak znacznie krótsza - ze względów praktycznych; od IX wieku strój ministranta. Przez kapłana używana najczęściej do sprawowania czynności poza liturgicznych.

Koncelebra - wspólne sprawowanie liturgii (głownie Mszy św.) przez więcej niż jednego kapłana (tj. biskupa lub prezbitera). Koncelebra w toku dziejów zanikła, ale została przywrócona na Soborze Watykańskim II.

Konfesjonał - (łac. confessio - wyznaję) miejsce w kościele przeznaczone do prywatnej spowiedzi. Przypomina drewniany domek wyposażony w siedzenie dla kapłana - reprezentującego Chrystusa oraz klęcznik dla penitenta. Powinien, co niestety rzadko się zdarza, dawać poczucie dyskrecji penitentowi.

Konfirmacja - (łac. confirmo - potwierdzam) w protestantyzmie obrzęd wyznania, potwierdzenia wyznawanej wiary przed całą wspólnotą parafialną (lub jej reprezentacją). Ma być częścią inicjacji chrześcijańskiej; dowodem na to, że wierny wyznaję wiarę publicznie w sposób świadomy i dojrzały.

Konklawe - (łac. cum clave - pod kluczem) nadzwyczajne zebranie się kolegium kardynałów po śmierci papieża, w celu wyboru nowego. Konklawe odbywa się w atmosferze całkowitego odseparowania od świata zewnętrznego w momencie wypowiedzenia przez kardynała kamerlinga, bądź papieskiego ceremoniarza słów "extra omnes" - "nikt więcej", aż do ogłoszenia z loggii Bazyliki św. Piotra imienia nowego papieża. Więcej: artykuł

Konkordat - międzynarodowa umowa zawierana pomiędzy Stolicą Apostolską a poszczególnymi krajami, określająca koegzystencję instytucji Państwa i Kościoła. Dla każdego kraju jest inny, dostosowany do sytuacji i potrzeb Kościoła w danym państwie.

Konopeum - (od gr. konopeion) używana jeszcze gdzieniegdzie zasłonka wykonana z materiału na cyborium lub na tabernakulum.

Konsekracja - to akt poświęcenia odnoszący się do osób. Konsekruje się osoby zakonne składające śluby, diakonów, prezbiterów oraz biskupów. Konsekracja należy do sakramentaliów. Formuły poświęceń znajdują się w benedykcjonale, potyfikale i graduale. Konsekracja odnosi się także do przeistoczenia we Mszy św. - przemiany chleba i wina w Krew i Ciało Chrystusa.

Konsystorz - pierwotnie był kościelną instytucją sadową i w tym pojęciu funkcjonował do XIX w. Obecnie konsystorzem określa się zebranie kolegium kardynałów pod przewodnictwem papieża. Zapadają na nim najistotniejsze decyzje w Kościele, gdyż to kardynałowie zasiadają na czele dykasterii (kongregacji) ma konsystorzu papież ogłasza także wybór kardynałów.

Konwersja - przejście z jednego wyznania chrześcijańskiego na drugie.

Konwertyta - człowiek, który zmienił jedno wyznanie chrześcijańskie na inne.

Korporał - to składany obrus, najczęściej o wymiarach 30x30 cm. Symbolizuje całun w którym złożono ciało zbawiciele do grobu. Dlatego do dziś, wyłącznie na nim, składa się konsekrowane chleb i wino podczas Mszy św. i Najświętszy Sakrament podczas nabożeństw. Patrz też: dział Przedmioty liturgiczne

Kredens - miejsce składania przed Mszą paramentów liturgicznych, a także miejsce puryfikacji kielicha i pateny poza ołtarzem.

Kropidło - służy do obrzędu pokropienia wiernych oraz przedmiotów wodą święconą. Najpopularniejsze kropidła zakończone włosiem są nieodłącznym elementem kociołka z wodą. Używa się także kropideł zakręcanych, które zawierają w trzonie zbiorniczek z wodą. Szczególnie użyteczne podczas kolęd. Patrz też: dział Przedmioty liturgiczne

Kropielnica - jest zbiornikiem na wodę święconą, umieszczanym najczęściej w przedsionku kościoła. Wierni wchodząc co świątyni maczają palce w wodzie i czynią znak krzyża, co przypomina przyjęty chrzest i przynależność do wspólnoty Kościoła. To także kociołek z wodą święconą, w którym zanurza się kropidło podczas poświęceń. Patrz też: dział Przedmioty liturgiczne

Krucyferariusz - ministrant niosący krzyż.

Krucyfiks - krzyż z wizerunkiem ukrzyżowanego Chrystusa.

Krypta - to podziemne pomieszczenie, najczęściej w formie rozległej kaplicy, z założenia służące do grzebania w nim zwłok ludzi szczególnie zasłużonych dla Kościoła. Często odprawia się w nich Msze św. w intencji zmarłych.

Krzyż - narzędzie męki Chrystusa, najważniejszy symbol chrześcijan, czczony w Kościele jako narzędzie zbawienia. Cała liturgia jak i czynności poza liturgiczne przesiąknięte są symboliką krzyża. Zawsze znajduje się na widocznym miejscu na ołtarzu. To znak krzyża rozpoczyna i kończy Mszę św., jest obecny we wszystkich sakramentach i sakramentaliach towarzyszy nam także w życiu prywatnym, pracy, domu, szkole.

Krzyżmo - święty olej, poświęcany w Wielki Czwartek przez biskupa na specjalnej rannej Mszy św. Krzyżmo używane jest podczas sakramentu chrztu, bierzmowania, święceń kapłańskich oraz namaszczenia chorych. Oleje symbolizują specjalne łaski siły i wytrwałości spływające na otrzymującego je. Patrz też: Liturgia Wielkiego Czwartku

Ksieni - żeński odpowiednik opata w żeńskich wspólnotach zakonnych. Istnieje specjalny obrzęd błogosławieństwa ksieni, znajdujący się w księgach liturg.

Księgi liturgiczne - to zbiory modlitw i czytań, stosowanych w liturgii, zatwierdzone przez władzę kościelną. Do najważniejszych ksiąg liturgicznych, niezbędnych do odprawienia Mszy św. należą: mszał, lekcjonarz, ewangeliarz, oraz księgi pomocne przy sprawowaniu sakramentów i sakramentaliów: graduał, rytuał, pontyfikał i benedykcjonał. Ważne miejsce zajmuje także liturgia godzin tzw. brewiarz.

Kuria rzymska - zespół instytucji kościelnych zwanych dykasteriami (kongregacjami) które pomagają papieżowi w kierowaniu Kościołem.

Kustodia - (łac. custodio - ochraniam, przechowuję) jest to mała puszka, w niej przechowuje się Najświętszą Hostię przeznaczoną do wystawienia w monstrancji.

Kyrie Eleison - z jęz. greckiego "Panie zmiłuj się" w liturgii wezwanie pokutne, podczas aktu żalu i pokuty wzbudzanego na początku każdej Eucharystii w celu przebłagania Boga za grzechy w celu godnego uczestnictwa we Mszy.


następna strona
Przygotowanie i opracowanie haseł:
Paweł Dudzik
Piotr Lewandowski

© A.D. 2003-2013 Redakcja ministranci.archidiecezja.katowice.pl