jesteś tu: Duszpasterstwo Ministrantów > Twoje ABC

Słowniczek pojęć liturgicznych i kościelnych

Drogie Buksy! Przed Wami długo oczekiwany słowniczek pojęć liturgicznych (i nie tylko). Projekt tego działu narodził się dawno, ale okazał się niezwykle czaso- i pracochłonny. Zapraszamy Was do współtworzenia tego działu: możecie przysyłać nam propozycje haseł, bądź gotowe już definicje, oczywiście przygotowane samodzielnie.


Hasło, które Cię interesuje zaczyna się na literę:
Aa-Ar  As-Cu  Cy-Ep  Ep-In  In-Ka  Ka-Ky  La-Mi  Mi-Of  Of-Pa  Pa-Pr  Pr-Sa  Sa-Su  Su-Tr  Tr-Ws  Ws-Ży  


Infułat - prałat, tytuł honorowy w hierarchii Kościoła nie niosący ze sobą żadnych święceń.

Ingres - intronizacja, uroczyste wejście nowo mianowanego biskupa ordynariusza do katedry, jest symbolem rozpoczęcia jego duszpasterskiej posługi.

Inklinacja - (łac. inclino - skłaniam się) w liturgii są to skłony ciała lub ukłony głowy.

Inkwizycja - (od łac. inquirere - śledzę) instytucja kościelno-państwowa, która miała na celu wykrywanie i karanie heretyków, schizmatyków i osób uprawiających zabobonne praktyki. Istniała inkwizycja biskupia oraz państwowa. Pozostałością po inkwizycji było Święte Oficjum a dziś - Kongregacja ds. Nauki Wiary.

Inproperia - (od łac. impropero - czynić wyrzuty) - śpiew liturgiczny, wykonywany w Wielki Piątek, zazwyczaj w czasie adoracji krzyża: wyraża wyrzuty, jakie Bóg ma wobec ludzi, którzy odrzucili jego dobroć, a w zamian zgotowali mu straszną mękę krzyża. Jest to śpiew: "Ludu mój, ludu, cóżem ci uczynił?".

INRI - skrót łacińskich słów: Iesus Nazarenus Rex Ivdaorum - Jezus Nazarejczyk Król Żydowski, umieszczony na krzyżu nad głową ukrzyżowanego Chrystusa, w jęz. greckim, hebrajskim i łacińskim (por. J 19,20).

Insygnia - (łac. signum - znak, oznaka) oznaka jakiejś władzy, święceń, urzędu. Np. insygnium władzy kapłańskiej jest stuła i ornat.

Interdykt - kara kościelna polegająca na zakazaniu wykonywania posług kościelnych.

Introit - (łac. wejście) pieśń na wejście we Mszy św. Tym określeniem nazywano także procesję wejścia lub antyfonę na wejście.

Invitatorium - (łac. wezwanie) słowa rozpoczynające daną godzinę kanoniczną Liturgii Godzin. Są to słowa: "Boże wejrzyj ku wspomożeniu memu" bądź: "Panie otwórz wargi moje...".

Izrael - słowo to ma wiele znaczeń. Jest imieniem, które bóg nadał Jakubowi, synowi Izaaka, jest to państwo którego królami byli niegdyś Saul, Dawid, Salomon, jest nazwą narodu wybranego, współcześnie państwo na wschodnim brzegu morza śródziemnego.


J

Jałmużna - jedna z form religijnego samodoskonalenia się (pokuty). Polega na oddaniu z serca materialnego daru potrzebującemu.

Jasełka - przedstawienie teatralne, którego treść stanowią zdarzenia związane z Bożym Narodzeniem.

Jerozolima - (herbr. Jeru-szalaim - miasto pokoju) "miasto święte", w którym działał, umarł i zmartwychwstał Jezus Chrystus. Założone około XIV w. przed Chr. jako miasto pogańskie, w XI/X w. król Dawid uczynił ją stolica swego państwa. Wielokrotnie niszczona i odbudowana. Dzisiaj jest miejscem przenikania się największych światowych religii monoteistycznych; chrześcijaństwa, judaizmu i islamu.

Jubileusz - lub Rok Święty, ogłaszany jest przez papieży od XIV w. Ma on na celu pogłębienie życia religijnego wiernych i uzyskanie przez nich odpustu zupełnego.

Jutrznia - w liturgii godzin, poranna modlitwa Kościoła.


K

Kalendarz liturgiczny - zawiera informacje dotyczące poszczególnych dni liturgicznych w ciągu roku. Hierarchizuje wspomnienia, święta i uroczystości. Kalendarz liturgiczny do użytku praktycznego tzw. Ordo precyzuje o jakiego danego dnia należy użyć formularza Mszy św. dając wykaz koloru szat lit. wspomnień, oraz pieśni.

Kalwaria - miejsce śmierci Chrystusa, a także z rozmachem budowane drogi krzyżowe w różnych miejscach świata licznie nawiedzane przez pielgrzymów.

Kalwinizm - jeden z głównych nurtów protestanckich. Twórcą doktryny był Jan Kalwin. Kalwinizm zakłada predestynację oraz surową wstrzemięźliwość w korzystaniu z dóbr doczesnych. Pojmuje Eucharystię jako pamiątkę wydarzenia, które ma miejsce w niebie, a na ziemi jest tylko odtwarzane na pamiątkę przez kapłana.

Kancjonał - zbiór pieśni religijnych.

Kanon - jednostka porządkowa tekstu w prawie kanonicznym, także wykaz świętych, oraz wykaz ksiąg Pisma św.

Kanonik - członek kapituły katedralnej.

Kanonizacja - uroczyste ogłoszenie przez Kościół świętości, tzn. stwierdzenie na podstawie procesu kanonizacyjnego iż swoim życiem osiągnęła radość życia wiecznego i jest postawiona za wzór do naśladowania.

Kantor - w zgromadzeniu lit. intonuje śpiew wszystkich obecnych, wykonuje śpiew Alleluja oraz antyfony.

Kantyk - hymn używany w Liturgii Godzin, zaczerpnięty z Pisma Świętego. Zazwyczaj jest to Pieśń Zachariasza (tzw. Benedictus Łk 1,67-80), Pieśń Maryi (tzw. Magnificat - Łk 1,46-55) oraz Pieśń Symeona (Łk 2) z Nowego Testamentu. Ze ST używa się m. in.: Pieśń trzech młodzieńców (Dn), kantyk Anny (1 Krl 2).

Kantylacja - forma wykonywanie tekstu liturgicznego miedzy śpiewem a deklamacją, określana jako muzyczne czytanie.

Kapa - długa sięgająca do stup zarzucana na ramiona i spięta na piersi szata liturgiczna. Używana podczas procesji i nabożeństw. Bogato zdobiona. Więcej: dział Szaty liturgiczne i pontyfikalia

Kapelan - ksiądz zajmujący się duszpasterstwem przy kaplicy (stąd nazwa), jakiejś grupie wiernych (np. kapelan szpitalny, więzienny).

Kapitulum - czytany fragment z Pisma św. podczas Liturgii Godzin.

Kapituła katedralna - kolegium kapłanów - kanoników, ustanowionych dla sprawowania uroczystych czynności liturgicznych w kościele katedralnym.

Kaplica - z łac. capella - mały kościół, miejsce z ołtarzem przeznaczone do odprawiania Mszy św. Istnieją kaplice wewnętrzne - w kościołach, domach zakonnych, instytucjach, a także zewnętrzne, wolno stojące. W przeciwieństwie do kościołów Msze św. odprawia się w nich okolicznościowo.

Kapłaństwo - patrz sakrament kapłaństwa.

Kardynał - najwyższa godność w Kościele po papieżu, których to wybiera według własnego uznania. Kardynałowi przysługują czerwona sutanna oraz piuska, tytularny kościół w Rzymie, prawo do uczestniczenia w konklawe oraz tytuł eminencji. Kardynałowie tworzą kolegium kardynałów.

Katafalk - miejsce, specjalne podwyższenie przeznaczone do ustawienia trumny w czasie Mszy św. pogrzebowej. Nieraz bogato zdobiony.

Katakumby - znajdujące się pod powierzchnią ziemi cmentarze, związane z chrześcijaństwem prześladowanym, za czasów cesarstwa rzymskiego. Najczęstsze katakumby spotykamy właśnie w Rzymie (np. katakumby św. Kaliksta, gdzie pochowano św. Tarsycjusza). W katakumbach zasadniczo nie odprawiano Eucharystii - nie było to też zwyczajowe miejsce spotkań chrześcijan.

Katecheza - nauka religii.

Katechizm - podręcznik przedstawiający w sposób uporządkowany całokształt nauki chrześcijańskiej wiary.

Katechumen - osoba dorosła przygotowująca się do przyjęcia chrztu św.

Katechumenat - określenie katechezy przeznaczonej dla osób dorosłych przygotowujących się do przyjęcia chrztu św.

Katedra - (od gr. cathedra - podwyższenie) w pierwotnym znaczeniu oznacza krzesło, w chrześcijaństwie tron biskupi. Od X wieku mianem katedry określa się rezydialny kościół biskupa - matkę wszystkich kościołów w diecezji.


następna strona
Przygotowanie i opracowanie haseł:
Paweł Dudzik
Piotr Lewandowski

© A.D. 2003-2013 Redakcja ministranci.archidiecezja.katowice.pl