jesteś tu: Duszpasterstwo Ministrantów > Twoje ABC

Słowniczek pojęć liturgicznych i kościelnych

Drogie Buksy! Przed Wami długo oczekiwany słowniczek pojęć liturgicznych (i nie tylko). Projekt tego działu narodził się dawno, ale okazał się niezwykle czaso- i pracochłonny. Zapraszamy Was do współtworzenia tego działu: możecie przysyłać nam propozycje haseł, bądź gotowe już definicje, oczywiście przygotowane samodzielnie.


Hasło, które Cię interesuje zaczyna się na literę:
Aa-Ar  As-Cu  Cy-Ep  Ep-In  In-Ka  Ka-Ky  La-Mi  Mi-Of  Of-Pa  Pa-Pr  Pr-Sa  Sa-Su  Su-Tr  Tr-Ws  Ws-Ży  


Epistoła - inna nazwa drugiego czytania we Mszy; zazwyczaj z listów apostolskich Nowego Testamentu.

Eschatologia - dział teologii (i filozofii) zajmujący się sprawami ostatecznymi człowieka i świata.

Eucharystia - uczta ofiarna Jezusa Chrystusa, która z Jego woli powtarzana jest codziennie przez chrześcijan całego świata na "Jego" pamiątkę. Obok chrztu jest to podstawowy sakrament w życiu Kościoła. Patrz też: dział Struktura Mszy Swiętej

Eulogie - pobłogosławione chleby, które po zakończeniu Eucharystii w pierwotnym Kościele roznoszono biednym i chorym lub tym, którym nie mogli uczestniczyć w zgromadzeniu liturgicznym. Eulogie mogli zabierać do domów chrześcijanie nie będący diakonami lub akolitami. Nigdy jednak nie brali oni konsekrowanych hostii.

Eutanazja - wspomagane samobójstwo, zazwyczaj dotyczy ludzi starszych lub śmiertelnie (terminalnie) chorych. Moralnie jest niedopuszczalna i w wielu krajach zakazana.

Ewangelia - (gr. ewangelia: Dobra Nowina) w Piśmie Świętym oznacza głoszenie wieści o zbawieniu wiecznym. Kościół potwierdza dzisiaj autentyczność czterech Ewangelii: Mateusza, Marka, Łukasza i Jana. Pierwsze trzy nazywamy synoptycznymi (gr. synopsis - podobne, pasujące), gdyż są bardzo podobne, zaś ewangelia Jana jest niesynoptyczna.

Ewangeliarz - jest uroczystą, zdobioną, księgą liturgiczną zawierającą wyłącznie Ewangelie czytane podczas Mszy św. w porządku tygodniowym, niedzielnym i świątecznym.

Ex Cathedra - (łac. z katedry) określa sytuacje kiedy papież wypowiada się w sprawach moralności i wiary. Przysługuje mu prawo nieomylności, stwierdzone dogmatem (w 1870 r., podczas Soboru Watykańskiego I) gdyż działa wtedy przez niego moc Ducha Świętego.

Exsultet - bardzo uroczyste orędzie wielkanocne, śpiewane podczas Wigilii Paschalnej w Wielką Noc. Więcej: Wielka Sobota


F

Fanon - Dodatkowa chusta, w formie okrągłego kołnierza, który uzupełnia humerał papieski. Przeznaczony tylko dla papieża, jego użycie zniósł Paweł VI.

Feretron - obraz religijny w ozdobnej ramie lub figura, przymocowany do platformy drewnianej z drążkami przeznaczone do niesienia w procesji.

Fistula - rurka do spożywania Komunii św. pod postacią wina

Formularz mszalny - zestaw tekstów liturgicznych, dobranych na konkretny dzień. Składa się na niego: kolekta, modlitwa nad darami, prefacja, modlitwa po Komunii, czasem uroczyste błogosławieństwo oraz antyfona na ofiarowanie.


G

Galilea - kraina w Ziemi Świętej, na północ od Judei, rodzinne strony Chrystusa, miejsce początkowego nauczania Mesjasza (miasta: Meggido, Kafarnaum, Betsaida, Magdala, Kana i Jez. Genezaret)

Gaudete - (łac. gaudete - radujcie się) Niedziela radości, to trzecia niedziela adwentu. Tego dnia kapłan przywdziewa szaty koloru różowego. Przeczytaj więcej.

Generał zakonu - najwyższy przełożony, zwierzchnik zakonu. Wybierany przez kapitułę ma niczym nie skrępowaną władzę nad zakonem. Podlega wyłącznie papieżowi.

Genesis - nazwa Księgi Rodzaju.

Gloria - Hymn "Chwała na wysokości Bogu" - uroczysta pieśń sławiąca Boga, doksologia. W czasie Eucharystii śpiewana w święta i uroczystości.

Gnoza - (gr. gnosis) pogląd teologiczno-filozoficzny. Zakłada, iż do zbawienia prowadzi poznanie prawdy o samym sobie. Poznanie to nie jest ani naukowe, ani rozumowe. Dokonuje się na drodze tajemnego objawienia. To inaczej tzw. "wiedza z góry".

Godzinki - nabożeństwo ku czci Matki Bożej. Składają się z hymnów, modlitw i antyfon. Podzielone na siedem części (wg starego brewiarza) jutrznia, pryma, tercja, seksta, nona, nieszpory i kompleta. Sławią Matkę Bożą jako Królową świata, matkę ludzi, wspomożycielkę i orędowniczkę.

Godziny kanoniczne - poszczególne godziny Liturgii Godzin, odpowiadające porom dnia: Jutrznia, godzina czytań, Modlitwa w ciągu dnia, Nieszpory, Kompleta. Więcej: Liturgia Godzin

Gong - parament liturgiczny. Służy od akcentowania podniosłych momentów w liturgii - przemienienia chleba i wina w Ciało i Krew, a czasami także podczas wielkiej doksologii. Patrz też: dział Przedmioty liturgiczne

Gorzkie Żale - nabożeństwo pasyjne, odśpiewywane w niedziele wielkiego postu. Odznaczają się prostotą i serdecznym współczuciem dla cierpień Jezusa i Maryi. Więcej: Nabożeństwa pasyjne

Graduał - (łac. gradus - stopień) księga liturgiczna zawierająca śpiewy mszalne. Także cześć zmienna Mszy świętej (liturgia trydencka), od której wziął swoją nazwę. Pozostałością po gradusie jest dzisiejszy psalm responsoryjny, który kiedyś był śpiewany ze stopni w prezbiterium (gradusów).

Gromnica - świeca poświęcona w dzień Ofiarowania Pańskiego, stawiana przy konającym, a także ustawiana w okiennicach w czasie burzy - jest wyrazem wiary w Opatrzność, chroniącą nas przed niebezpieczeństwami.

Grzech - świadome i dobrowolne przekroczenie Bożych przykazań. Odejście od Boga, zaprzeczenie wiary. Grzechy dzieli się na lekkie (powszednie) i ciężkie (śmiertelne). Istnieje także pojęcie grzechów wołających o pomstę do nieba.


H

Habit - strój zakonny, składa się głównie z sukni przepasanej cingulum, kaptura będącego uzupełnieniem sukni, płaszcza narzucanego na habit. Często nosi się także szkaplerz, bądź medalion z wizerunkiem świętego założyciela.

Herezja - rozłam w Kościele spowodowany przez poważne i z uporem podtrzymywane błędy w wierze. Są to zarówno poglądy różne od ustalonej nauki Kościoła, jak i wynikające z nich ruchy.

Hierarchia kościelna - oznacza duchownych, którzy na rozmaitych stopniach święceń wyposażeni są w odpowiednią władzę kościelną. Tworzą ją biskupi, prezbiterzy i diakoni. Kościół ma strukturę monarchii hierarchicznej, na czele której stoi papież.

Homilia - jest to słowo kapłana skierowane do wiernych na tle usłyszanych czytań biblijnych. Homilię może wygłaszać także diakon, ale nigdy człowiek świecki.

Hosanna - posiada podwójne znaczenie: stanowi wołanie o pomoc, jak również zbawienie.

Hostia - (łac. hostia - krwawa ofiara) opłatek przeznaczony do konsekracji i wystawienia publicznego.

Humerał - cześć szaty liturgicznej. Biały materiał zawiązywany wokół szyi w celu przykrycia wystających spoza alby ubrań świeckich. Patrz też: dział Szaty liturgiczne i pontyfikalia

Hymn - uroczysta pieśń śpiewana na cześć Boga lub świętych.


I

IHS - to skrót, monogram imienia własnego Chrystusa, wyrażony literami greckimi (jota, eta, sigma) i odczytywany nie jako I-Ha-Es, lecz: JES.

Ikona - (od gr. eikon - obraz) obraz sakralny wywodzący się z kultury bizantyjskiej. Styl przestawiania świętych charakterystyczny dla kościołów prawosławnych. Tworzenie ikony jest ściśle określone. Ikona nie jest malowana lecz pisana.

Ikonostas - układ kilku, kilkunastu ikon, tworzący ścianę, która oddziela prezbiterium prawosławnej świątyni od nawy (miejsca dla wiernych).

Imprimatur - formuła oznaczająca zezwolenie władzy kościelnej na druk książki dotyczącej zagadnień religijnych i moralnych. Umieszczana na początku książki wraz z podpisem biskupa.

Infamia - pozbawienie, odebranie należnej czci.

Infuła - (inaczej mitra) jest to rodzaj itry, ale płaskiej, bez ozdób. Używa jej biskup w liturgii pogrzebowej. Patrz też: dział Szaty liturgiczne i pontyfikalia


następna strona
Przygotowanie i opracowanie haseł:
Paweł Dudzik
Piotr Lewandowski

© A.D. 2003-2013 Redakcja ministranci.archidiecezja.katowice.pl