jesteś tu: Duszpasterstwo Ministrantów > Twoje ABC

Słowniczek pojęć liturgicznych i kościelnych

Drogie Buksy! Przed Wami długo oczekiwany słowniczek pojęć liturgicznych (i nie tylko). Projekt tego działu narodził się dawno, ale okazał się niezwykle czaso- i pracochłonny. Zapraszamy Was do współtworzenia tego działu: możecie przysyłać nam propozycje haseł, bądź gotowe już definicje, oczywiście przygotowane samodzielnie.


Hasło, które Cię interesuje zaczyna się na literę:
Aa-Ar  As-Cu  Cy-Ep  Ep-In  In-Ka  Ka-Ky  La-Mi  Mi-Of  Of-Pa  Pa-Pr  Pr-Sa  Sa-Su  Su-Tr  Tr-Ws  Ws-Ży  


Sakra - określenie stosowane na przyjęcie święceń episkopatu (biskupich).

Sakrament - szczególny znak działania Bożej łaski w życiu człowieka. W sakramencie wyróżniamy jego formę i materię (zazwyczaj słowa). Sakramenty działają mocą samego sprawowania (zasada: ex opere operato) nie zależą od predyspozycji (stanu) moralnego tak sprawującego jak i przyjmującego sakrament; można jednak przyjąć do niegodnie. Wyróżniamy siedem sakramentów: chrzest, bierzmowanie, eucharystia (tzw. sakramenty wtajemniczenia - inicjacji chrześcijańskiej), namaszczenie chorych, pokuty (sakramenty uzdrowienia), kapłaństwo małżeństwo (sakramenty posłania lub w służbie komunii).

Sakramentalia - znaki święte ustanowione przez Kościół na wzór sakramentów, ich zadaniem jest uświęcenie różnych sfer życia ludzkiego. Spośród nich wyróżniamy błogosławieństwa, poświęcenia i egzorcyzmy.

Sakramentarz (sakramentarium) - najstarsza księga liturgiczna, zawierająca teksty Mszy św., formularze, różne modlitwy, obrzędy udzielania sakramentów i błogosławieństw.

Salezjanie - Towarzystwo Salezjańskie, zał. przez św. Jana Bosko. Zgromadzenie zajmujące się wychowaniem młodzieży, szczególnie zaniedbanej z ubogich warstw społ.

Salve Regina - łac. Witaj, Królowo - znana antyfona maryjna, opiewająca Matkę Bożą, jako Matkę Miłosierdzia. Antyfona ta śpiewana jest na zakończenie Komplety.

Samowychowanie - praca nad sobą, nacisk na własny rozwój duchowy, doskonalenie wrodzonych talentów otrzymanych od Boga.

Sanctus - śpiew "Święty, Święty, Święty". Wykonywany w liturgii po prefacji, przed epiklezą.

Sanhedryn - gr. zgromadzenie; była to żydowska rada posiadająca władzę religijną i polityczną, reprezentująca naród wybrany

Sanktuarium - jest to "miejsce święte", obecnie pojmuje się jako świątynię, w której za zgodą biskupią, mogą przybywać wierni i w szczególny sposób wypraszać łaski za wstawiennictwem świętych.

Sarkofag - gr. pochłaniający ciało; kamienna trumna, często zdobiona, zawierająca epitafium, sceny z życia bądź podobiznę zmarłego.

Satanizm - termin określający ogół systemów, przekonań, religii, czczących szatana jako najwyższą istotę.

Sąd Kościelny - sąd powoływany przez biskupa, który rozpatruje sprawy sumienia oraz dóbr materialnych, najwyższym sądem kościelnym jest Sygnatura Kościelna oraz Penitencjaria Apostolska.

Sąd Ostateczny - paruzja; powtórne przyjście Jezusa Chrystusa na ziemię. Będzie to ostateczny i publiczny sąd nad wszystkimi rozumnymi istotami.

Schizma - termin określający podziały w Kościele Katolickim, schizma powstaje, gdy odłam Kościoła przypisuje sobie jego autorytet i praworządność.

Schola (schola cantorum) - zespół śpiewaczy; kiedyś tylko męski, dziś także żeński lub mieszany, który wykonuje śpiewy liturgiczne w czasie sprawowania celebracji. Niegdyś tworzono je tylko w Rzymie; z czasem nakazywano ich tworzenie przy katedrach i przy większych kościołach. Dziś jego funkcje pełni bardziej grupa zwana pueri cantores. Według KL 29 zespół taki "także pełni prawdziwą funkcję liturgiczną".

Secreta - we Mszy św.; używane dawniej określenie modlitwy przed rozpoczęciem prefacji, wypowiadanej po cichu przez kapłana. Dziś jest to modlitwa nad darami (oratio super oblata).

Sedillia - miejsce siedzące na prezbiterium przeznaczone dla celebransa, kapłanów koncelebrujących oraz służby liturgicznej (w szczeg. diakona i akolity). Patrz też: dział Kościół

Sekta - łac. kierunek, droga; termin określający ruchy, grupy religijne, których nauka jest niezgodna z przekazem Kościoła, często działając pejoratywnie na jego wizerunek, mając na celu bardzo często cele zarobkowe.

Sekularyzacja - laicyzacja; pierwotnie działania dążące do wyrwania się z władzy kościoła. Współcześnie ogół działań darzących do wyparcia wszelkich religii z życia publicznego.

Sekwencja - (łac. sequentia - dosł. "ciag dalszy") - śpiew wykonywany przed aklamacją alleluja . Jest to szczególnie uroczysty, świąteczny śpiew. Niegdyś istniała bardzo duża liczba sekwencji; odnowa posoborowa (Mszał z 1970 r.) zniosła większość z nich, pozostawiając tylko dwie: sekwencję na Niedzielę Zmartwychwstania Pańskiego (można ją wykonywać przez całą oktawę) oraz sekwencję do Ducha Św. na Niedzielę Zesłania Ducha.

Sekwencjarz - księga zawierająca spis sekwencji w układzie roku liturgicznego.

Seminarium duchowne - instytucja kościelna, mająca za zadanie przygotowanie kandydatów do stanu kapłańskiego. Zakładająca wieloletnią, szczegółową formację, umysłową i duchową przyszłych duchownych.

Septuaginta - łac. siedemdziesiąt; pierwsze tłumaczenie hebrajskiej Biblii na język grecki. Nazwa pochodzi od liczby siedemdziesięciu tłumaczy dokonujących translacji tekstu.

Skład Apostolski - Apostolskie Wyznanie Wiary; leg. formuła ułożona przez Apostołów, pierwotnie miało bardzo wielkie znacznie, było symbolem chrześcijan.

Skromność - jest obiektywną, trzeźwą oceną własnych zalet, możliwości i dostosowaniem ich do własnego sposobu bycia.

Skrutynia - (od łac. scrutare - badać, sprawdzać) pouczenia dawane katechumenom przygotowującym się do chrztu, mające sprawdzać ich zdatność i motywacje przed przyjęciem chrztu św. Dziś skrutynia mają miejsce podczas obrzędów chrztu dorosłych.

Słowo Boże - część Objawienia, znajdująca się w Biblii czyli w Piśmie Świętym.

Sobór - s. powszechny, ekumeniczny, specjalne spotkanie wszystkich biskupów świata Kościoła Katolickiego odbywające się pod przewodnictwem papieża. Sobór jest głównym wyznacznikiem zmian w Kościele na płaszczyźnie doktryny wiary, moralności, liturgii. Jeśli papież umrze w jego trakcie, obrady zostają zerwane.

Spowiednik - szafarz sakramentu pokuty i pojednania; może nim być jedynie kapłan (tj. prezbiter lub biskup), który otrzymał jurysdykcję do spowiadania. Na mocy postanowienia KPK, Kan. 983 zobowiązany jest on do zachowania całkowitej tajemnicy spowiedzi, odnoszącej się do jakiegokolwiek wymiaru i części spowiedzi.

Spowiedź - sakrament pokuty; najważniejszy akt penitenta, bezpośrednie wyznanie grzechów i podsumowanie stanu swojego sumienia Bogu za pośrednictwem kapłana. Aby spowiedź była ważna należy się do niej dokładnie przygotować, a także zastosować się do wskazań spowiednika.

Stalle - drewniane lub kamienne, zazwyczaj bardzo ozdobne ławy, siedzenia przeznaczone dla kanoników, kapituł i mnichów, ustawione po obu stronach prezbiterium.

Stipes - podstawa, na której spoczywa mensa ołtarza; winna być wykonana ze szlachetnego materiału.

Stolica Apostolska - ogół instytucji zarządzających (w sensie administracyjnym) całym Kościołem Rzymskim - Kuria Rzymska, w imieniu papieża. Stolica Apostolska mieści się w Watykanie.

Stuła - długi pas materiału, przewieszony przez kapłana przez szyję. Symbol urzędu kapłańskiego. Kolor stuły zależy od koloru liturgicznego dnia, bądź rodzaju udzielanego sakramentu. Diakon nosi stułę przełożoną przez ramię, spiętą u dołu. Patrz też: dział Szaty liturgiczne i pontyfikalia

Stygmaty - łac. stigma, znak; nadzwyczajne zjawisko psychofizyczne, wyciśnięte na ciele - rany umiejscowione w miejscu ran Jezusa, pojawiają się samorzutnie i tak samo znikają. Upodabniają człowieka do cierpiącego Chrystusa, stygmaty nie świadczą o świętości osoby, ale mogą do niej prowadzić (np. św. o. Pio).

Stypendium mszalne - dar ofiarowany z okazji odprawienia Eucharystii w określonej, podanej przez ofiarodawcę intencji. Praktyka składania stypendium mszalnego sięga II w.

Subdiakon - jedno ze zniesionych w 1972 roku tzw. święceń niższych. Subdiakon był ustanawiany do pomocy celebransowi i diakonowi podczas liturgii. W ubiorze i zadaniach był bardzo zbliżony do diakona; nosił zamiast dalmatyki tunikę, niósł krzyż, przygotowywał kielich, śpiewał psalm, nalewał wody do kielicha, puryfikował.

Submersio - sposób udzielenia sakramentu chrztu; polegał na całkowitym zanurzeniu chrzczonego w wodzie.

Sufragan - biskup pomocniczy ordynariusza, a także biskup zarządzający diecezją, która nie jest metropolią.


następna strona
Przygotowanie i opracowanie haseł:
Paweł Dudzik
Piotr Lewandowski

© A.D. 2003-2013 Redakcja ministranci.archidiecezja.katowice.pl