jesteś tu: Duszpasterstwo Ministrantów > Twoje ABC

Słowniczek pojęć liturgicznych i kościelnych

Drogie Buksy! Przed Wami długo oczekiwany słowniczek pojęć liturgicznych (i nie tylko). Projekt tego działu narodził się dawno, ale okazał się niezwykle czaso- i pracochłonny. Zapraszamy Was do współtworzenia tego działu: możecie przysyłać nam propozycje haseł, bądź gotowe już definicje, oczywiście przygotowane samodzielnie.


Hasło, które Cię interesuje zaczyna się na literę:
Aa-Ar  As-Cu  Cy-Ep  Ep-In  In-Ka  Ka-Ky  La-Mi  Mi-Of  Of-Pa  Pa-Pr  Pr-Sa  Sa-Su  Su-Tr  Tr-Ws  Ws-Ży  


A capella - sposób wykonywania śpiewu: śpiew bez akompaniamentu instrumentów muzycznych.

Abba - aramejskie: Ojciec (poufale, czule).

Ablucja - z łac. obmycie. W liturgii występuje obmycie: palców, głowy, stóp, kielicha (puryfikacja).

Absolucja (rozgrzeszenie) - udzielane przez kapłana w sakramencie pokuty odpuszczenie grzechów. Są to słowa: "Bóg Ojciec miłosierdzia, który... i ja odpuszczam tobie grzechy w Imię Ojca i Syna i Ducha Świętego".

Abstynencja - (łac. abstinere - trzymać się z dala) powstrzymywanie się od jakiegoś dobra lub przyjemności; najczęściej utożsamiane z powstrzymywaniem się od spożywania alkoholu.

Admissio - etap formacji seminaryjnej następujący po lektoracie i akolitacie. Jest obrzędem włączenia w grono kandydatów do święceń diakonatu i prezbiteratu.

Adoracja - oddanie czci, uwielbienie, uniżenie się przed Bogiem, hołd oddawany Bogu.

Adwent - pierwszy okres nowego roku liturgicznego, czas radosnego oczekiwania na Boże narodzenie, trwa od 1 do 24 grudnia. Przeczytaj więcej.

Agapa - (od gr. agapé - miłość) uczta, uczta miłości, dzisiaj o agapie mówimy jako o wspólnym okazyjnym spotkaniu przy stole w duchu Chrystusa np. wieczerza wigilijna.

Agenda - księga liturgiczna zawierająca teksy do sprawowania kultu poza eucharystycznego - modlitw, nabożeństw, błogosławieństw, poświęceń.

Agnus Dei - (łac. Baranku Boży) pierwsze słowa modlitwy odmawianej stałej części mszy świętej przed komunią.

Akatyst - (gr. akathidzo - nie siedzę) w liturgii bizantyjskiej najbardziej uroczysty śpiew wychwalający udział Bogarodzicy w dziele zbawczym, był śpiewany na stojąco. Powstał prawdop. w VI w.

Aklamacja - (od łac. clamo - wzywam) krótki zwrot melodyczny, śpiewany podczas Mszy, lub na nabożeństwie przez wiernych: "Alleluja", "Amen", "I z duchem Twoim"; aklamacja włącza wiernych do czynnego udziału w liturgii.

Akolita - (gr. akoluthéo - idę za kimś, towarzyszę) posługujący w liturgii (przygotowuje ołtarz i dary ofiarne oraz pomaga w Rozdawaniu Komunii św. i udzielaniu Komunii chorych). Może wystawiać Najświętszy Sakrament do publicznej adoracji, jednak bez błogosławieństwa sakramentalnego. Funkcje akolity (poza udzielaniem Komunii i puryfikacją!) w kościołach parafialnych spełniają ministranci ołtarza.

Akolitat - posługa udzielana alumnom seminariów duchownych: uprawnia do rozdzielania Komunii św. (nadzwyczajne szafarstwo komunii św.) oraz wystawiania Najświętszego Sakramentu do adoracji.

Akolitki - lichtarze z płonącymi świecami używane w czasie czytania Ewangelii oraz w procesjach niesione obok krzyża.

Alba - (łac. albus - biały) długa, biała spodnia szata liturgiczna (kapłana i służby liturgicznej w czasie liturgii), symbolizująca łaskę chrztu św. Patrz też: dział Szaty liturgiczne i pontyfikalia

Alleluja - (od hebr. czasownika w trybie rozkazującym: hallelu-Jah(we) oznacza: chwalcie Jahwe, chwalcie Pana. Stanowi ona radosną aklamację, śpiewaną przez kantora (psałterzystę) lub scholę we Mszy przed Ewangelią we wszystkich okresach poza Wielkim Postem. Aklamację tę powinno się koniecznie śpiewać - gdy nie jest śpiewana należy ją opuścić. Aklamacja Alleluja jest szczególnie wyeksponowana w liturgii w okresie Wielkanocnym.

Allokucja - uroczyste papieskie przemówienie skierowanie najczęściej do grona kardynałów i biskupów, także do innych osób, podczas uroczystości kościelnej. Papież najczęściej zajmuje w niej aktualne stanowisko Kościoła wobec aktualnych wydarzeń i problemów. Terminem allokucja określamy także słowa pouczenia jakie celebrans kieruje do przyjmujących jakieś posługi lub święcenia. W allokucji podkreśla się obowiązki i zadania związane z posługami i święceniami.

Alumn - student Seminarium Duchownego (częściej używa się określenia kleryk).

Ambona - miejsce do czytań biblijnych oraz wygłaszania homilii (kazań), dziś najczęściej pulpit zwany ambonką usytuowany w prezbiterium. Patrz też: dział kościół

Amen - termin hebrajski, który w Piśmie Świętym stanowi formuł uroczystego potwierdzenia i akceptacji. "Niech tak się stanie", "Tak rzeczywiście jest". Jest to jedna z najczęściej używanych w liturgii rzymskiej aklamacji.

Ampułki - (od łac. ampulla - naczynie) są to naczynia liturgiczne w kształcie małych dzbanuszków, w których podaje się wino i wodę do Mszy św. Patrz też: dział Przedmioty liturgiczne

Anakleza - (od gr. anakalein ? przyzywać, wołać) część modlitwy, w której wzywamy Boga, zwracamy się do Niego np. słowa: "Wszechmogący wieczny Boże..."

Anamneza - (gr. anamnesis - przypomnienie) Anamneza nawiązuje do słów Jezusa wypowiedzianych podczas Ostatniej Wieczerzy w której mówi on do uczniów "To czyńcie na moją pamiątkę". Anamneza to wspomnienie zbawczego misterium Chrystusa, które we mszy wypowiadamy jako aklamacja po przeistoczeniu ("Głosimy śmierć Twoją Panie Jezu" oraz: "Wspominając śmierć i zmartwychwstanie naszego Pana...").

Animator - (od łac. anima - dusza) to starszy ministrant, który jest pośrednikiem pomiędzy księdzem, a ministrantami. Jego zadaniem jest sprawowanie opieki nad powierzonymi mu ministrantami, dbanie o ich formację duchową, poprawność wykonywania funkcji liturgicznych (w szczególności dotyczy to wyznaczonego animatora liturgicznego). Jego posługa wymaga nienagannego zachowania, dawania odpowiedniego przykładu młodszym ministrantom oraz troski o osobisty rozwój duchowy. Animator winien tworzyć z innymi animatorami swojej Wspólnoty Ministranckiej zgraną grupę, współdziałającą zawsze z Opiekunem, dla dobra nie tylko grupy ministranckiej, ale i całej parafii. Patrz też: dział Formacja animatorów

Anioł - (łac. angelus) istota duchowa, stworzona przez Boga, obdarzona wolną wolą, rozumem i całkowitym poznaniem. Aniołowie są posłańcami Bożymi, mają swój udział w historii zbawienia.

Anioł Pański - (łac. Angelus Domini) modlitwa odmawiana rano, w południe i wieczorem dla uczczenia Wcielenia Bożego i macierzyństwa Najświętszej Maryi Panny.

Antyfona - (gr. antifonos - ten, który odpowiada) - refren rozpoczynający i kończący psalm w liturgii godzin, używany też podczas Mszy św. i w nieszporach.

Apokalipsa - ostatnia księga, zamykająca Nowy Testament, zawiera proroctwa dotyczące rzeczy ostatecznych - eschatologicznych. Jej autorem jest św. Jan Ewangelista, stąd też nazywana jest Objawieniem (św. Jana). Powstała na wyspie Patmos ok. 95-100 r. n e.

Apokryfy - (gr. apokrinos - ukryty, tajemny) księgi wczesnochrześcijańskie tematycznie związane z Pismem Św. (często zawierają opisy z życia Pana Jezusa).

Apologeta - pisarz tworzący apologie. Do najznamienitszych apologetów chrześcijańskich należą: św. Justyn, Ireneusz z Lyonu, Tertulian, Minucjusz Felix, Atenagoras, Meliton z Sardes. Apologetów dzielimy na tych, którzy polemizowali z poganami lub Żydami oraz na tych z kręgu łacińskiego lub greckiego.

Apologia - utwór oratorski, mówiony lub pisany, poświęcony obronie jakiejś osoby, idei, sprawy lub dzieła, zawierający jawną lub ukrytą ich pochwałę oraz odparcie zarzutów przeciwników. Najczęściej apologie kojarzone są z pismami mającymi odeprzeć zarzuty pogan lub Żydów wobec wiary chrześcijańskiej. Apologie są właściwe dla wczesnego chrześcijaństwa (złoty okres apologii: 95-130 r.) Przykładem apologii jest Adversus haereses (przeciw heretykom) autorstwa Ireneusza z Lyonu. Niegdyś terminem apologia określano ponadto pewne modlitwy, które kapłan wypowiadał w czasie Mszy św.: miały one na celu niejako "usprawiedliwienie" zgromadzenia liturgicznego przed Bogiem.

Apostazja - to świadome, dobrowolne i publiczne wyrzeczenie się przynależności do Kościoła.

Apostolat - (gr. apostolos - posłaniec) urząd głoszenia Ewangelii i posługa sakramentalna (duchownego), w przypadku świeckich - czynne zaangażowanie w Kościele poprzez przykład życia i modlitwę.

Apostołowie - (gr. apostolos - posłaniec) określenie pierwszych dwunastu uczniów Jezusa. W szerokim znaczeniu odnosi się do wszystkich, którzy mają do wykonania szczególne misje w kościele. Tak więc misjonarze, gorliwi duszpasterze, wybitni teolodzy. Tytuł "Apostoł Chrystusa" przysługuje papieżowi.

Apsyda - półkolista wnęka w ścianie kościoła lub kaplicy, zwykle w niej miejsce na tabernakulum lub krzesła dla kapłana.

Archidiakon - nieistniejący już urząd; był to diakon; najbliższy współpracownik biskupa.

Archidiecezja - jednostka terytorialna administracji kościelnej, na czele której stoi arcybiskup.

Arcybiskup - tytuł biskupa stojącego na czele archidiecezji.


następna strona
Przygotowanie i opracowanie haseł:
Paweł Dudzik
Piotr Lewandowski

© A.D. 2003-2013 Redakcja ministranci.archidiecezja.katowice.pl