jesteś tu: Duszpasterstwo Ministrantów > Formacja > Materiały formacyjne

Ceremoniał posług liturgicznych

Służba liturgiczna w Kościele polskim to kilkadziesiąt tysięcy chłopców i dziewcząt. [...] Najliczniejsi są ministranci. [...] Wspólnoty służby liturgicznej są przedmiotem szczególnej troski Kościoła. [...] "Ceremoniał posług liturgicznych" stanowi niejako odpowiednik "Katechizmu służby liturgicznej". Podejmuje podobne zagadnienia, choć ma inną formę wyrazu. [...]

słowo wstępne

Idea powstania

"Ceremoniał posług liturgicznych" powstał w 2. poł. lat 80. pod redakcją ks. Stanisława Szczepańca. Patronat oraz prawa autorskie zastrzega sobie Duszpasterstwo Służby Liturgicznej Archidiecezji Krakowskiej. Cały zespół redakcyjny liczył około 45 autorów. Ceremoniał stanowi syntezę wiedzy o służbie liturgicznej podaną w bardzo przystępny, obrazowy sposób. Jest także integralną częścią oraz zwieńczeniem pracy włożonej w cały pięciotomowy cykl formacyjny dla ministrantów.

Kardynał Macharski traktuje o nim w następujący sposób:
W roku Kongresu Eucharystycznego otrzymujemy "Ceremoniał posług liturgicznych. Przyjmujemy z wdzięcznością i radością to oczekiwane a dotąd brakujące nam narzędzie wychowania liturgicznego i sprawowania świętej liturgii. [...] oto jedno z dzieł, które ma dopomóc aby po zakończeniu uroczystości nadal trwało w Kościele wspaniałe poruszenie wokół Eucharystii; Kościół musi coraz lepiej [...] trwać przy Chrystusie Eucharystycznym i troszczyć się o Niego.

Głównym założeniem Ceremoniału było przede wszystkim uporządkowanie informacji zawartych w materiałach przeznaczonych na pięć lat formacji. Taka inicjatywa świadczy o pojawieniu się potrzeby ujednolicenia wiedzy oraz troska o piękno i przejrzystość liturgii. Do dzisiaj obserwujemy - nawet na obszarze dekanatu - wiele różnych podejść do sprawowania świętych obrzędów, oraz idące za tym zaniedbania. Ceremoniał stawia jednolite kryteria, jednak niczego nie narzuca, dając możliwość dostosowania wskazań do warunków danego miejsca.

Dzisiaj Ceremoniał znalazł swoje zastosowanie wyłącznie w formacji ministranckiej. Musimy wiedzieć, że przedsięwzięcie z nim związanie nie ograniczało się do samej służby ołtarza. Zakładało bowiem formację ministrancko-oazową (Ruch Światło-Życie) regulując formację od trzeciej klasy szkoły podstawowej, aż po ukończenie szkoły średniej.

Sam Ceremoniał jednak nie może jednak zastąpić innych materiałów formacyjnych. To tak, jak na podstawie samego Kodeksu Prawa Kanonicznego nauczać religii. Jest on z pewnością nieopisaną pomocą jeśli chodzi o liturgię, ale nie na niej samej opiera się formacja młodego człowieka.

Z posiadanych informacji wiem, iż nakład całej serii skończył się już w latach 90. jednak bardzo często Ceremoniały odnajdują się po latach, gdzieś zapomniane w kościelnych szafach.

Zawartość merytoryczna

Ceremoniał został podzielony na trzy podstawowe bloki:
Pierwszy dotyczy podstawowych umiejętności służby liturgicznej. Znajdziemy go w wersji internetowej na stronie Dominikańskiego Ośrodka Liturgicznego. Dzieli się on na trzy rozdziały, które dotyczą kolejno: troski o strój liturgiczny; postaw i gestów przyjmowanych podczas świętych obrzędów; ostatni dotyczy posług liturgicznych wraz z wszystkimi zaleceniami pięknego i dokładnego ich wykonywania.

Drugi blok najobszerniejszy - którego nie udało się nigdzie w sieci uświadczyć - dotyczy Funkcji służby liturgicznej w liturgii i w nabożeństwach.
Podzielony na pięć rozdziałów rozpoczyna się od Triduum Paschalnego. Prowadzi za rękę przez wszystkie tajemnice Wielkiego Tygodnia począwszy od Niedzieli Palmowej. Pomoże w zorganizowaniu zbiórki - przygotowaniu planówki oraz próby zespołu liturgicznego. Odpowiedni komentarz powala wprowadzić grupę w tajemnice dnia. Dodatkowo opracowano szczegółowy przebieg liturgii w formie przejrzystej tabeli. Nie sposób niczego pominąć.

Drugi rozdział traktuje stricte o Eucharystii. Szczegółowo omawia niedzielną Mszę Świętą, oraz precyzuje funkcje poszczególnych ministrantów, kładzie nacisk na czytelność i dokładność wykonywanej posługi. Omówiono tu także kult Eucharystii poza Mszą Świętą, jak i rolę żeńskiego zespołu liturgicznego.

W kolejnym rozdziale opisano Inne Sakramenty i Sakramentalia. Bardzo prosto i konkretnie opisano istotę każdego z sakramentów, a także propozycje "aranżacji". Dużo miejsca poświęcono obrzędowi poświęcenia świątyni, ołtarza, naczyń liturgicznych. Znajdziemy tu także kilka ciekawostek związanych z błogosławieństwami oraz procesjami.

Rozdział czwarty rozdział dotyczy Liturgii Godzin. Dowiemy się tu jak i dlaczego odmawiać godzinki. Ukazuje jak Liturgię Godzin odmawiać z ludem.

Ostatni rozdział skupia się na Nabożeństwach. Jest syntezą wszystkich wiadomość które zostały podane prędzej.

Trzeci blok to Program formacyjny służby liturgicznej. Jak już napomniałem prędzej, z biegiem czasu musiał się zdezaktualizować, aczkolwiek są parafie, które bardzo dobrze łączą formację ministrancką z formacją Ruchu Światło - Życie. Zajdziemy tutaj informacje o wielu materiałach formacyjnych wraz z ich opisem oraz zastosowaniem.

Niewątpliwie ciekawość wzbudzi dodatek - Wzory: alby, sutanki, komży, gazetek i wywieszek. Czyli takie ministranckie "Zrób to sam". Osobiście zdziwiłem się widząc kroje na szaty liturgiczne, dzisiaj jest to kwestia udania się do sklepu z dewocjonaliami, bądź zamówienia internetowego. Podobnie jak gazetka ministrancka, która ogranicza się dziś do kilku wydrukowanych kratek. Jednak jestem zdania, że praca nad taką własnoręcznie zrobioną gazetką może sprawić wiele radości, a przede wszystkim pozwoli się zaangażować co ambitniejszym ministrantom.

Spotkam się z opiniami, jako by wskazania Ceremoniału czyniły liturgię sztywną i patetyczną. Pamiętajmy jednak, że jest on tylko pomocą. Tak więc drodzy liturgiści, nigdy nie wyręczajcie się nim i nie traktujcie go jak jedynego i słusznego odnośnika czynności liturgicznych. Każda wspólnota parafialna ma swoje tradycje, każde prezbiterium jest inne, a w końcu są wspólnoty mniej lub bardziej liczne, pozostające na różnych etapach formacji.

Paweł Dudzik

© A.D. 2003-2013 Redakcja ministranci.archidiecezja.katowice.pl